Shloka 94
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
देव्या उपरि हस्तानां विंशतिद्वितयोर्ध्वतः / इन्द्रगोपवितानं तु बद्धं त्रैलोक्यदुर्लभम्
Transliteration
devyā upari hastānāṃ viṃśatidvitayordhvataḥ / indragopavitānaṃ tu baddhaṃ trailokyadurlabham
Translation
Above the Goddess, higher than her hands by forty measures, a canopy the color of indragopa is fastened—rare indeed in the three worlds.
Word by Word
देव्याःof the goddess
देव्याः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन
उपरिabove
उपरि:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb/preposition: above)
हस्तानाम्of the hands
हस्तानाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
विंशतिद्वितयात्from forty (units)
विंशतिद्वितयात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootविंशति (प्रातिपदिक) + द्वितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; द्विगु-समास (विंशतिः द्वितयम् = two twenties = forty)
ऊर्ध्वतःupwards/above
ऊर्ध्वतः:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्वतः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (upwards/above)
इन्द्रगोपवितानम्an indragopa-red canopy
इन्द्रगोपवितानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्रगोप (प्रातिपदिक) + वितान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; तत्पुरुष (इन्द्रगोपैः/इन्द्रगोपस्य वितानम् = canopy of indragopa-red)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषबोधक अव्यय (but/indeed)
बद्धम्tied/fastened
बद्धम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootबन्ध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वितानम्) विशेषण
त्रैलोक्यदुर्लभम्rare in the three worlds
त्रैलोक्यदुर्लभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (त्रैलोक्ये दुर्लभम् = rare in the three worlds); (वितानम्) विशेषण