Shloka 8
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
सदा स्फुरद्गद्यपद्यलहरीलालिता मताः / काव्यैश्च नाटकैश्चैव मधुरैः कर्णहारिभिः / विनोदयन्त्यः श्रीदेवीं वर्तन्ते कुम्भसम्भवः
Transliteration
sadā sphuradgadyapadyalaharīlālitā matāḥ / kāvyaiśca nāṭakaiścaiva madhuraiḥ karṇahāribhiḥ / vinodayantyaḥ śrīdevīṃ vartante kumbhasambhavaḥ
Translation
They are said to be ever caressed by shining waves of prose and verse. With sweet poems and dramas that enchant the ear, they delight Śrī Devī—O Kumbhasambhava.
Word by Word
सदाalways
सदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
स्फुरत्flashing, manifesting
स्फुरत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्फुर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले; here as पूर्वपद in compound, indeclinable stem-like usage; 'shining/manifesting'
गद्य-पद्य-लहरी-लालिताःdelighted by waves of prose and poetry
गद्य-पद्य-लहरी-लालिताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगद्य (प्रातिपदिक) + पद्य (प्रातिपदिक) + लहरी (प्रातिपदिक) + लालित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural; समासः—तत्पुरुष (गद्यपद्यलहरीभिः लालिताः = caressed/delighted by waves of prose and verse)
मताःare considered
मताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; predicative passive sense = 'are considered'
काव्यैःwith poems
काव्यैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकाव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
नाटकैःwith dramas
नाटकैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनाटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle of emphasis)
मधुरैःsweet, pleasant
मधुरैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural; agrees with काव्यैः/नाटकैः (understood)
कर्ण-हारिभिःear-captivating
कर्ण-हारिभिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्ण (प्रातिपदिक) + हारिन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural; समासः—तत्पुरुष (कर्णं हरन्ति इति = ear-captivating)
विनोदयन्त्यःdelighting, entertaining
विनोदयन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि√नुद्/√नुद् (धातु) + णिच् + शतृ (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त; active participle = 'delighting/amusing'
श्रीदेवींŚrī-devī (the goddess Śrī)
श्रीदेवीं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; समासः—कर्मधारय (श्रीः एव देवी)
वर्तन्तेthey remain/abide, they engage
वर्तन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; Present indicative, 3rd person plural (Ātmanepada)
कुम्भ-सम्भवःO Kumbha-sambhava (Agastya)
कुम्भ-सम्भवः:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; समासः—तत्पुरुष (कुम्भात् सम्भवः = born from a pot; epithet of Agastya)