Shloka 44
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
ग्रहराशिगणाः सर्वे नक्षत्राण्यपि तारकाः / ते ऽत्रेव हि तपस्तप्त्वा लोकभासकतां गताः
Transliteration
graharāśigaṇāḥ sarve nakṣatrāṇyapi tārakāḥ / te 'treva hi tapastaptvā lokabhāsakatāṃ gatāḥ
Translation
All the hosts of planets and zodiacal signs, and the nakṣatras and stars as well—here indeed they performed tapas and became the illuminers of the worlds.
Word by Word
ग्रह-राशि-गणाःgroups of planets and zodiacal signs
ग्रह-राशि-गणाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः ग्रहाणां राशीनां गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष)
सर्वेall
सर्वे:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (गणाः)
नक्षत्राणिconstellations
नक्षत्राणि:
कर्ता (Subject; in coordination)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अपिalso
अपि:
समुच्चय (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तारकाःstars
तारकाः:
कर्ता (Subject; in coordination)
TypeNoun
Rootतारका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तेthey
ते:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adverbial locus)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
एवindeed, just
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)
हिfor, indeed
हि:
हेतु/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic)
तपःausterity
तपः:
कर्म (Object of ‘taptvā’)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मरूपेण (object)
तप्त्वाhaving performed austerity
तप्त्वा:
पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
लोक-भासक-ताम्the state of illuminating the worlds
लोक-भासक-ताम्:
कर्म (Goal/state attained)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + भासक (प्रातिपदिक) + ता (प्रत्यय; भाव)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः लोकस्य भासकः (षष्ठी-तत्पुरुष) + ता (abstract noun)
गताःattained, went to
गताः:
क्रिया (Predicate: ‘went/attained’)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तरि प्रयोगः (predicate participle with ‘ते’)