Shloka 33
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
वारुणीतरणिश्रेणीनायिका तत्र राजते / साप्याज्ञयैव सर्वेषां मन्त्रिणीदण्डनाथयोः / ददाति वापीतरणं त्रिनेत्रस्यापि नान्यथा
Transliteration
vāruṇītaraṇiśreṇīnāyikā tatra rājate / sāpyājñayaiva sarveṣāṃ mantriṇīdaṇḍanāthayoḥ / dadāti vāpītaraṇaṃ trinetrasyāpi nānyathā
Translation
There the mistress who leads Vāruṇī’s solar ranks shines in splendor. Only by the command of the ministers and the lord of the rod does she grant all the passage across the pool; even the Three-Eyed One is no exception.
Word by Word
वारुणी-तरणि-श्रेणी-नायिकाthe leader of the wine-sun procession/row
वारुणी-तरणि-श्रेणी-नायिका:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक) + तरणि (प्रातिपदिक) + श्रेणी (प्रातिपदिक) + नायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (वारुणी-तरणि-श्रेण्याः नायिका)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
राजतेshines/appears splendid
राजते:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
आज्ञयाby command
आज्ञया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
एवindeed/only
एव:
निपात (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
मन्त्रिणी-दण्डनाथयोःof the ministeress and the chief officer
मन्त्रिणी-दण्डनाथयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासः; षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; (of) the ministeress and the commander of punishment/guard
ददातिgives
ददाति:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वाor/alternatively
वा:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
अपि-तरणम्a crossing even (i.e., passage)
अपि-तरणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअपि (उपसर्ग/अव्यय) + तरण (प्रातिपदिक; from √तॄ ‘to cross’)
Formअव्ययीभाव-समासः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अपि’ उपपदेन सह
त्रि-नेत्रस्यof the three-eyed one (Śiva)
त्रि-नेत्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समासः; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (शिवस्य)
अपिeven
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
नnot
न:
निपात (Negation/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)