Shloka 69
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
महारोगास्त्रमसृजच्छक्तिसेनासु दानवः / राजयक्ष्मादयो रोगास्ततो ऽभूवन्सहस्रशः
Transliteration
mahārogāstramasṛjacchaktisenāsu dānavaḥ / rājayakṣmādayo rogāstato 'bhūvansahasraśaḥ
Translation
The Dānava loosed the weapon of great diseases upon the śakti-bearing hosts; then, by the thousand, ailments such as rājayakṣmā and others arose.
Word by Word
महā-रोग-अस्त्रम्the weapon of great disease
महā-रोग-अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहā (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषार्थे ‘महान् रोगः’ इति विशेषणपूर्वकं ‘रोगास्त्रम्’
असृजत्he released/created
असृजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
शक्ति-सेनासुamong the armies of powers (Śaktis)
शक्ति-सेनासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; ‘शक्तीनां सेनाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष
दानवःthe demon
दानवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राज-यक्ष्म-आदयःroyal consumption etc. (diseases beginning with rājayakṣmā)
राज-यक्ष्म-आदयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + यक्ष्म (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘राजयक्ष्मः आदिः येषाम्’ इति समाहारार्थे (आदि-प्रयोग)
रोगाःdiseases
रोगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ततःthereupon/from that
ततः:
Hetu/Source (अपादानार्थ-निदर्शनम्)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
अभूवन्they arose/became
अभूवन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
सहस्रशःby the thousand; in thousands
सहस्रशः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषण (distributive adverb: ‘by thousands’)