Shloka 8
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
प्रोद्गतैश्चापनिर्घोषैर्घोषयन्तो दिशो दश / द्वयोर्मातुलयोः प्रीतिं भागिनेया वितेनिरे
Transliteration
prodgataiścāpanirghoṣairghoṣayanto diśo daśa / dvayormātulayoḥ prītiṃ bhāgineyā vitenire
Translation
With rising, thunderous weapon-cries they made the ten directions resound; and the sister’s sons increased the joy of both maternal uncles (mātula).
Word by Word
प्रोद्गतैःwith risen/raised
प्रोद्गतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्रोद्गत (कृदन्त; प्र+उद्+गम् धातु)
Formतृतीया (करण) बहुवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; भूतकृदन्त (क्त) ‘प्रोद्गत’ = ‘उद्गत/उत्थित’ (Instrumental plural)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आप-निर्घोषैःwith the twangs/roars of bows
आप-निर्घोषैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआप (प्रातिपदिक) + निर्घोष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया बहुवचन, पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः (आपानां निर्घोषाः) = ‘धनुषां/आपानां निनादैः’ (Instrumental plural)
घोषयन्तःmaking resound
घोषयन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootघोषयत् (कृदन्त; घोषय् धातु, णिच्)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), प्रथमा बहुवचन, पुल्लिङ्ग; ‘घोषयन्तः’ = ‘घोषयन्ति’ (present active participle)
दिशःthe directions
दिशः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग (also can be प्रथमा बहुवचन; here object)
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशन् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषण; द्वितीया बहुवचन-समर्थ (agreeing with ‘दिशः’)
द्वयोःof the two
द्वयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/सप्तमी द्विवचन (Gen./Loc. dual); here षष्ठी द्विवचन ‘of the two’
मातुलयोःof (their) two maternal uncles
मातुलयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमातुल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी द्विवचन, पुल्लिङ्ग (Genitive dual)
प्रीतिम्delight/pleasure
प्रीतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया एकवचन, स्त्रीलिङ्ग (Accusative singular)
भागिनेयाःthe nephews
भागिनेयाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभागिनेय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा बहुवचन, पुल्लिङ्ग (Nominative plural)
वितेनिरेthey extended/produced
वितेनिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+तन् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद) 3पुरुष बहुवचन; परोक्षभूत/परफेक्ट (Perfect, 3rd plural)