Shloka 23
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तूणीरमुखतः कृष्टं भ्रामयन्ती शिलीमुखम् / जय वर्धस्ववर्धस्वेत्यतिहर्षसमाकुले
Transliteration
tūṇīramukhataḥ kṛṣṭaṃ bhrāmayantī śilīmukham / jaya vardhasvavardhasvetyatiharṣasamākule
Translation
She drew the arrow from the mouth of the quiver and whirled the sharp shaft about; overwhelmed with rapture she cried, “Victory! Flourish, flourish!”
Word by Word
तूणीर-मुखतःfrom the mouth/opening of the quiver
तूणीर-मुखतः:
अपादान (अपादान/Source)
TypeIndeclinable
Rootतूणीर (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + तः (प्रत्यय/अव्यय)
Formपञ्चमी-तत्पुरुष समास; अव्यय (पञ्चमी-प्रत्यय -तः), Ablative sense ‘from’; components: तूणीरस्य मुखम्
कृष्टम्drawn (pulled out)
कृष्टम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन; ‘drawn/pulled’
भ्रामयन्तीwhirling (it)
भ्रामयन्ती:
कर्ता (कर्ता/Agent)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/वर्तमान कृदन्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; causative sense ‘causing to whirl/whirling’
शिलीमुखम्arrow
शिलीमुखम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशिलीमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (कर्म)
जयvictory!
जय:
सम्बोधन/उद्गार (Vocative/Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootजय (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय; जय-शब्दः जयघोषे (interjection/cry of victory)
वर्धस्वprosper!
वर्धस्व:
क्रिया (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘grow/prosper’
वर्धस्वprosper!
वर्धस्व:
क्रिया (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्यचिह्न (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotation marker (इति)
अति-हर्ष-समाकुलेin great exhilarated tumult
अति-हर्ष-समाकुले:
अधिकरण (अधिकरण/Locative circumstance)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय) + हर्ष (प्रातिपदिक) + समाकुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (अतिहर्षेण समाकुलः/समाकुला); सप्तमी एकवचन; (स्त्री/पुं/नपुं) locative used adverbially ‘in/with great joy-confusion’