Shloka 7
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
मम नष्टानि सौख्यानि मम नष्टाः कुलस्त्रियः / इतः परं कुले क्षीणे साहसानि सुखानि च
Transliteration
mama naṣṭāni saukhyāni mama naṣṭāḥ kulastriyaḥ / itaḥ paraṃ kule kṣīṇe sāhasāni sukhāni ca
Translation
My comforts are destroyed; the women of my lineage are lost. Henceforth, when the clan is diminished, joys too shall fade away, and even daring pleasures will be no more.
Word by Word
ममof me / my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular); सर्वनाम (pronoun)
नष्टानिdestroyed / lost
नष्टानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नश् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन (Plural); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
सौख्यानिcomforts / happinesses
सौख्यानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसौख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural)
ममof me / my
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular); सर्वनाम
नष्टाःdestroyed / lost
नष्टाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नश् (धातु) + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural); क्त-प्रत्ययान्त
कुलस्त्रियःwomen of the family
कुलस्त्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुल + स्त्री (प्रातिपदिके; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुषः (कुलस्य स्त्रियः)
इतःfrom here / hence
इतः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
परम्afterwards / thereafter
परम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपरम् (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: काल/क्रमवाचक (thereafter)
कुलेin the family
कुले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन (Singular)
क्षीणेwhen (it is) diminished / exhausted
क्षीणे:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (कृदन्त-प्रातिपदिक; √क्षि (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त; 'कुले' इत्यस्य विशेषणम्
साहसानिrash acts / violences
साहसानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसाहस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural)
सुखानिpleasures / happinesses
सुखानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), बहुवचन (Plural)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)