Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 55
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
निर्विद्य तत्प्रभावेण कटकं प्रमिमन्थिषुः / द्वितीययुद्धदिवसस्यार्धरात्रे गते सति
Transliteration
nirvidya tatprabhāveṇa kaṭakaṃ pramimanthiṣuḥ / dvitīyayuddhadivasasyārdharātre gate sati
Translation
Wearied by its potency, they began to crush and break up the host, when the midnight of the second day of battle had passed.
Word by Word
निर्विद्यhaving despaired
निर्विद्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्+विद् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having become despondent/disgusted’
तत्-प्रभावेणby/owing to its power
तत्-प्रभावेण:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/हेतु), एकवचन; तत्पुरुषः ‘तस्य प्रभावः’
कटकम्the host/army
कटकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रमिमन्थिषुःthey assailed/harassed
प्रमिमन्थिषुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+मन्थ् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; (reduplicated perfect) ‘they churned/harassed/assailed’
द्वितीय-युद्ध-दिवसस्यof the second battle-day
द्वितीय-युद्ध-दिवसस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक) + युद्ध (प्रातिपदिक) + दिवस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘द्वितीयस्य युद्धदिवसस्य’ (of the second day of battle)
अर्ध-रात्रेat midnight
अर्ध-रात्रे:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्ध (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः ‘रात्रेः अर्धम्’ (at midnight)
गतेwhen (it) had passed
गते:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमीयोगे
सतिwhile being/when
सति:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle) ‘sat’; पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)