Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 103
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
कालरात्रिश्च दैत्यानां सा रात्रिर्विरतिं गता / ललिता चाति मुदिता बभूवास्य पराक्रमैः
Transliteration
kālarātriśca daityānāṃ sā rātrirviratiṃ gatā / lalitā cāti muditā babhūvāsya parākramaiḥ
Translation
For the Daityas it was the Night of Kālarātri, and that night came to its end. Lalitā was exceedingly delighted by his valor.
Word by Word
कालरात्रिःthe dark night (Kālarātri)
कालरात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकालरात्रि (प्रातिपदिक; काल + रात्रि)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (काला रात्रिः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दैत्यानाम्of the demons
दैत्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
साthat (she/that night)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
रात्रिःnight
रात्रिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेष्य/अप्पोजिशन
विरतिम्cessation, end
विरतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गताwent/attained
गता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकर्तरि क्त-प्रत्ययान्त (past active participle used predicatively); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सा रात्रिः’ इत्यस्य विधेय-विशेषणम्
ललिताLalitā
ललिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अतिvery, exceedingly
अति:
Visheshana (विशेषण-भाव/degree)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (intensifier adverb)
मुदिताdelighted
मुदिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formभूतकर्तरि क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘ललिता’ इति विशेष्ये विशेषणम्
बभूवbecame/was
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अस्यof him/this (his)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
पराक्रमैःby (his) valorous deeds
पराक्रमैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन