Shloka 3
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अहो बत महत्कष्टं दैत्यैर्देव्याः समागतम् / उत्तानबुद्धिभिर्दूरमस्माभिश्चलितं पुरः
Transliteration
aho bata mahatkaṣṭaṃ daityairdevyāḥ samāgatam / uttānabuddhibhirdūramasmābhiścalitaṃ puraḥ
Translation
Alas, what a great calamity the Daityas have brought upon the Goddess! Through our shallow judgment, we have moved the fortress-city far away from the front.
Word by Word
अहोalas!/oh!
अहो:
—
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयादिबोधक अव्यय (exclamation)
बतindeed, alas
बत:
—
TypeIndeclinable
Rootबत (अव्यय)
Formखेद/विस्मयबोधक अव्यय (particle: indeed/alas)
महत्great
महत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कष्टम् इति विशेषण
कष्टम्misfortune, hardship
कष्टम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
दैत्यैःby the demons
दैत्यैः:
Karaṇa / Karta (करण/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
देव्याःof the Goddess
देव्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
समागतम्has befallen
समागतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + गम् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has come about/has befallen’
उत्तानshallow, foolish
उत्तान:
—
TypeAdjective
Rootउत्तान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समासपूर्वपद)
बुद्धिभिःby minds/intellects
बुद्धिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
दूरम्far
दूरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverbial accusative)
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karaṇa / Karta (करण/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/सामान्य, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
चलितम्has been moved
चलितम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has been moved/shifted’
पुरःforward, in front
पुरः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formदिक्कालवाचक अव्यय (indeclinable: in front/forward)