Shloka 16
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अतो ऽस्माभिः प्रकर्तव्यं श्रीमत्यङ्गस्य रक्षणम् / मायाविनश्च दैत्येन्द्रास्तत्र मन्त्रो विधीयताम्
Transliteration
ato 'smābhiḥ prakartavyaṃ śrīmatyaṅgasya rakṣaṇam / māyāvinaśca daityendrāstatra mantro vidhīyatām
Translation
Therefore we must undertake the protection of that glorious person; and against the Daitya lords skilled in māyā, let a mantra-rite be ordained there.
Word by Word
अतःtherefore
अतः:
Discourse/Hetu (निपात/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = 'therefore/from this'
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural = 'by us' (agent)
प्रकर्तव्यम्must be done
प्रकर्तव्यम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृत्य-प्रत्यय (तव्यत्) = gerundive/obligatory; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; impersonal obligation 'is to be done'
श्रीमत्-अङ्गस्यof the illustrious Aṅga
श्रीमत्-अङ्गस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमान् अङ्गः); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
रक्षणम्protection
रक्षणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; verbal noun 'protection' (object/complement of obligation)
मायाविनःillusion-wielding
मायाविनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमायाविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural qualifying 'daityendrāḥ'
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दैत्य-इन्द्राःlords of the Daityas
दैत्य-इन्द्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: दैत्यानाम् इन्द्राः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
तत्रthere/in that matter
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place)
मन्त्रःa plan/strategy (counsel)
मन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
विधीयताम्let (it) be arranged
विधीयताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद/कर्मणि-प्रयोग (passive imperative): 'let it be arranged/ordained'