Shloka 44
भण्डासुरस्य मन्त्रणा
Bhaṇḍāsura’s War-Counsel against Lalitā
Devanagari script
धौतखड्गलताच्छायावर्धिष्णु तिमिरच्छटम् / दमनाद्याश्च सेनान्यः श्मामकङ्कटधारिणः
Transliteration
dhautakhaḍgalatācchāyāvardhiṣṇu timiracchaṭam / damanādyāśca senānyaḥ śmāmakaṅkaṭadhāriṇaḥ
Translation
The gleam-and-shadow of their burnished swords made the clusters of darkness swell. And the commanders—Damana and the rest—wore black cuirasses.
Word by Word
धौत-खड्ग-लता-च्छाया-वर्धिष्णुincreasing the shadow of creepers of polished swords
धौत-खड्ग-लता-च्छाया-वर्धिष्णु:
विशेषण (adjectival to timiracchaṭam)
TypeAdjective
Rootधौत (धाव्/धौ धातु, क्त-प्रत्यय) + खड्ग (प्रातिपदिक) + लता (प्रातिपदिक) + छाया (प्रातिपदिक) + वर्धिष्णु (प्रातिपदिक/उणादि-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुष: ‘धौतखड्गलतायाः छाया’ इति + वर्धिष्णु (increasing)
तिमिर-च्छटम्mass/cluster of darkness
तिमिर-च्छटम्:
कर्म/विशेष्य (object/thing described; context-dependent)
TypeNoun
Rootतिमिर (प्रातिपदिक) + छट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (determinative)
दमन-आद्याःDamana and others
दमन-आद्याः:
कर्ता (Karta/Subject—appositive to senānyaḥ)
TypeNoun
Rootदमन (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (as name-group; here agreeing with सेनान्यः), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); ‘दमनः आदिः येषाम्’ (those beginning with Damana)
चand
च:
सम्बन्ध (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
सेनान्यःcommanders/generals
सेनान्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
श्माम-कङ्कट-धारिणःwearing dark armor
श्माम-कङ्कट-धारिणः:
विशेषण (adjectival to senānyaḥ)
TypeAdjective
Rootश्माम (प्रातिपदिक; ‘dark/black’ as descriptor) + कङ्कट (प्रातिपदिक) + धारिन् (प्रातिपदिक; from धृ धातु)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष: श्मामकङ्कटं धारयन्ति (bearing dark armor)