Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 1
भण्डासुरस्य मन्त्रणा
Bhaṇḍāsura’s War-Counsel against Lalitā
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने बलाहकादिसप्तसेनापतिवधो नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः ततः श्रुत्वा वधं तेषां तपोबलवतामपि / न्यश्वसत्कृष्णसर्पेन्द्र इव भण्डो महासुरः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne balāhakādisaptasenāpativadho nāma caturviṃśo 'dhyāyaḥ tataḥ śrutvā vadhaṃ teṣāṃ tapobalavatāmapi / nyaśvasatkṛṣṇasarpendra iva bhaṇḍo mahāsuraḥ
Translation
Thus, in the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, in the latter section, in the dialogue of Hayagrīva and Agastya, within the Lalitā narrative, is the twenty-fourth chapter, called “The Slaying of the Seven Commanders beginning with Balāhaka.” Hearing of their death—even of those mighty in ascetic power—Bhaṇḍa, the great Asura, breathed hard like the lord of black serpents.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formवाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणसूचक अव्यय
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ग्रन्थनाम; तत्पुरुष-समास-समूह
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘उत्तरः भागः’ (karmadhāraya/tatpurusha usage)
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः’
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā episode
ललित-उपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘ललितायाः उपाख्यानम्’
बलाहक-आदि-सप्त-सेनापति-वधःthe slaying of the seven commanders beginning with Balāhaka
बलाहक-आदि-सप्त-सेनापति-वधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबलाहक (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सप्त (संख्या) + सेनापति (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शीर्षक-समास: ‘बलाहकादीनां सप्तानां सेनापतीनां वधः’
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामनिर्देशक अव्यय (title-marker)
चतुर्विंशःtwenty-fourth
चतुर्विंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्विंश (संख्यावाचक प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अध्यायः’ इत्यस्य विशेषणम्
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthen, thereafter
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formततः = तस्मात्; हेतौ/अनन्तरार्थे अव्यय (then/thereupon)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund): ‘having heard’
वधम्the slaying
वधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
तपो-बल-वताम्of those endowed with ascetic power
तपो-बल-वताम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘तपोबलं येषां ते’ (possessive sense)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद/अवधारणार्थक निपात (even/also)
न्यश्वसत्sighed / breathed heavily
न्यश्वसत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + √श्वस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; ‘he breathed/sighed’
कृष्ण-सर्प-इन्द्रःthe lord of black serpents
कृष्ण-सर्प-इन्द्रः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: ‘सर्पाणाम् इन्द्रः’ विशेषणेन ‘कृष्णः’
इवlike
इव:
Upamana-marker (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक अव्यय (comparative particle)
भण्डःBhaṇḍa
भण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महा-असुरःthe great demon
महा-असुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् असुरः’