Shloka 83
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अथ सा नकुली वाणी वाङ्मयस्यैकनायिका / नकुलानां परावृत्त्या महान्तं रोषमाश्रिता
Transliteration
atha sā nakulī vāṇī vāṅmayasyaikanāyikā / nakulānāṃ parāvṛttyā mahāntaṃ roṣamāśritā
Translation
Then Nakulī—Vāṇī, the sole sovereign lady of speech and sacred utterance—seeing the Nakulas turn back, was seized by a mighty wrath.
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (then/now)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नकुलीNakuli
नकुली:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनकुली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वाणीspeech/voice
वाणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अप्पोज़िशन (समानाधिकरण)
वाङ्मयस्यof the realm of speech/words
वाङ्मयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवाङ्मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
एकनायिकाthe sole heroine/leader
एकनायिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएक-नायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘एका नायिका’ (sole heroine/leader)
नकुलानाम्of the Nakulas
नकुलानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
परावृत्त्याby/through the retreat/turning back
परावृत्त्या:
Hetu (हेतु/निमित्त)
TypeNoun
Rootपरावृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
महान्तम्great
महान्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहन्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रोषम्anger
रोषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आश्रिताhaving assumed/filled with
आश्रिता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आश्रिता’ = having resorted to/possessed