Shloka 7
Daṇḍanātha-Śyāmalā Senāyātrā (The Marshal Śyāmalā’s Military Procession) / दण्डनाथश्यामला सेनायात्रा
Devanagari script
त्रैलोक्यगर्भपरिपूरितशक्तिचक्रसाम्राज्यसंपदभिमानमभिस्पृशन्ती / आबद्धभक्तिविपुलाञ्जलिशेखराणामारादहंप्रथमिका कृतसेवनानाम्
Transliteration
trailokyagarbhaparipūritaśakticakrasāmrājyasaṃpadabhimānamabhispṛśantī / ābaddhabhaktivipulāñjaliśekharāṇāmārādahaṃprathamikā kṛtasevanānām
Translation
She touched the pride of the power-wheel that fills the womb of the three worlds, and of imperial prosperity; and near those who served with bound devotion, bearing great añjali upon their heads, she shone with primacy, as though declaring, “I am the first.”
Word by Word
त्रैलोक्य-गर्भ-परिपूरित-शक्ति-चक्र-साम्राज्य-संपद्-अभिमानम्the pride in imperial prosperity of the power-circle filling the three-world core
त्रैलोक्य-गर्भ-परिपूरित-शक्ति-चक्र-साम्राज्य-संपद्-अभिमानम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक) + परिपूरित (कृदन्त) + शक्ति (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + साम्राज्य (प्रातिपदिक) + संपद् (प्रातिपदिक) + अभिमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष; ‘pride in the imperial prosperity of the power-circle that fills the womb/core of the three worlds’
अभिस्पृशन्तीtouching, approaching
अभिस्पृशन्ती:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि-√स्पृश् (धातु) > अभिस्पृशन्त् (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकाले शतृ (present active participle): ‘touching/approaching’
आबद्ध-भक्ति-विपुल-अञ्जलि-शेखराणाम्of those crowned with large folded hands of steadfast devotion
आबद्ध-भक्ति-विपुल-अञ्जलि-शेखराणाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठī)
TypeNoun
Rootआबद्ध (कृदन्त) + भक्ति (प्रातिपदिक) + विपुल (प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + शेखर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; बहुव्रीहि: ‘of those whose (heads are) crowned with large folded-hands of bound devotion’ (i.e., devoted worshippers)
आरात्from close by, directly
आरात्:
अधिकरण (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक अव्यय (adverb): ‘from near/close by; immediately’
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (1st), एकवचन
प्रथमिकाforemost
प्रथमिका:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रथमिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘first/foremost’ (as predicate adjective)
कृत-सेवनानाम्of those who have rendered service
कृत-सेवनानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठī)
TypeNoun
Rootकृत (कृदन्त) + सेवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of those who have performed service’