Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 11
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः / विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः
Transliteration
ādikūrmakaṭhorāsthi kharparapratimairnakhaiḥ / vibantamiva bhūcakramāpātālaṃ nimajjibhiḥ
Translation
With nails like shells, hard as the bones of the primal Kūrma, she seemed to pierce the earth’s disk and sink down to Pātāla.
Word by Word
आदिprimeval, original
आदि:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootआदि (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
Formसमासपूर्वपद; ‘आदि’ = ‘beginning/primeval’ (विशेषणार्थे)
कूर्मtortoise
कूर्म:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद)
कठोरhard
कठोर:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootकठोर (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; विशेषण
अस्थिbone
अस्थि:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद/विशेष्य)
खर्परskull, potsherd
खर्पर:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootखर्पर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद)
प्रतिमैःresembling, like
प्रतिमैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootप्रतिमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘like, resembling’
नखैःwith nails/claws
नखैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
विबन्तम्piercing, boring into
विबन्तम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√विब् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle)
इवas if, like
इव:
सम्बन्ध/उपमान (Comparative marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
भूearth
भू:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद)
चक्रम्disk, wheel
चक्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आup to, towards
आ:
दिशा/अवधि (Directional/limit marker)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग (preverb) ‘up to, towards’ (समासपूर्वपद)
पातालम्the netherworld
पातालम्:
कर्म/अधिकरण (Goal/locative sense as destination)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निमज्जिभिःby the plunging ones (claws/nails)
निमज्जिभिः:
करण/कर्तृसाधन (Instrumental agents/करण)
TypeNoun
Rootनिमज्जिन् (कृदन्त; √मज्ज् (धातु) + नि-उपसर्ग, इन्-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘those who plunge/dive’