Shloka 34
Vaivāhika-utsava (Martial Procession of Lalitā’s Śakti-Senā) / वैवाहिकोत्सवः
Devanagari script
अत्यन्तसैन्यसम्बाधं वेत्रसंताडनैः शतैः / निवारयन्त्यो वेत्रिण्यो व्युच्छलन्ति स्मशक्तयः
Transliteration
atyantasainyasambādhaṃ vetrasaṃtāḍanaiḥ śataiḥ / nivārayantyo vetriṇyo vyucchalanti smaśaktayaḥ
Translation
Amid the crushing press of troops, the whip-bearers held them back with hundreds of lashes; yet the śakti-wielders kept surging forward in leaps.
Word by Word
अत्यन्त-सैन्य-सम्बाधम्extreme congestion of troops
अत्यन्त-सैन्य-सम्बाधम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootअत्यन्त (प्रातिपदिक) + सैन्य (प्रातिपदिक) + सम्बाध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सैन्यस्य सम्बाधः) विशेषणपूर्वकः (अत्यन्त)
वेत्र-संताडनैःwith beatings by canes
वेत्र-संताडनैः:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootवेत्र (प्रातिपदिक) + संताडन (प्रातिपदिक; सम्+ताड् भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (वेत्रेण संताडनम्)
शतैःby hundreds
शतैः:
Karana (करण/instrument; quantifier)
TypeAdjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; संख्या-विशेषणम् (वेत्रसंताडनैः)
निवारयन्त्यःrestraining, holding back
निवारयन्त्यः:
Karta (कर्ता/agent; participial)
TypeVerb
Rootनि+वृ (धातु) → निवारयत् (कृदन्त/वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, परस्मैपदी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), बहुवचन; क्रियाविशेषणभावे/कर्तृवाचक (while restraining)
वेत्रिण्यःwomen bearing canes
वेत्रिण्यः:
Karta (कर्ता/subject; apposition)
TypeNoun
Rootवेत्रिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), बहुवचन; ‘cane-bearers’
व्युच्छलन्तिthey spring up/leap about
व्युच्छलन्ति:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootवि+उत्+छल् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
स्मindeed/then (narrative particle)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formअव्यय; भूतार्थ/अनुवादक (particle indicating past narration/emphasis)
शक्तयःspears/lances
शक्तयः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), बहुवचन