Shloka 26
Lalitopākhyāna: Devagaṇa-samāgamaḥ and Śrīnagaryāḥ Nirmāṇam
Assembly of Devas; Construction and Splendor of the Divine City
Devanagari script
अथोवाच महादेवीं ब्रह्मा लोकैकनायिकाम् / इमे देवाश्च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसां गणाः / त्वामीशां द्रष्टुमिच्छन्ति सप्रियां परमाहवे
Transliteration
athovāca mahādevīṃ brahmā lokaikanāyikām / ime devāśca ṛṣayo gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ / tvāmīśāṃ draṣṭumicchanti sapriyāṃ paramāhave
Translation
Then Brahmā spoke to Mahādevī, the sole sovereign of the worlds: “These gods, these ṛṣis, and the hosts of gandharvas and apsarases, O Lady, long to behold you with your beloved in the supreme assembly.”
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
महादेवीम्the great goddess
महादेवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahādevī (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महती देवी); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
लोक-एक-नायिकाम्the sole leader of the world
लोक-एक-नायिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक) + eka (प्रातिपदिक) + nāyikā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; महादेवीम् इति विशेषण/अप्पोजिशन
इमेthese
इमे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
देवाःgods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
गन्धर्व-अप्सरसाम्of gandharvas and apsarases
गन्धर्व-अप्सरसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootgandharva (प्रातिपदिक) + apsaras (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (समाहार/सम्बन्ध: ‘of gandharvas and apsarases’)
गणाःgroups
गणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formस्त्री/पुं (सर्वनाम), द्वितीया (2nd), एकवचन
ईशाम्O Lady/Lordess (Īśā)
ईशाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootīśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते (address/title)
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive purpose)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्यय; ‘to see’
इच्छन्तिthey desire
इच्छन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√iṣ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
स-प्रियाम्together with (your) beloved
स-प्रियाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsa (प्रातिपदिक) + priyā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (प्रियया सह); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; त्वाम् इति विशेषण
परम-आहवेin the supreme assembly/battlefield (contextual: great occasion)
परम-आहवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + āhava (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण