Shloka 28
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
नन्दिना च कृतानुज्ञः प्रणम्य परमेश्वरम् / तेन संभाव्यमानो ऽसौ तुष्टो विष्टरमास्त सः
Transliteration
nandinā ca kṛtānujñaḥ praṇamya parameśvaram / tena saṃbhāvyamāno 'sau tuṣṭo viṣṭaramāsta saḥ
Translation
With Nandin’s permission, he bowed to Parameśvara; honored by His gracious welcome, he was pleased and sat down at ease.
Word by Word
नन्दिनाby/with Nandin
नन्दिना:
Sahakāraka (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootनन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), एकवचन — Instrumental singular
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय — conjunction
कृत-अनुज्ञःhaving obtained permission / permitted
कृत-अनुज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त कृदन्त) + अनुज्ञा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कृत’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) + ‘अनुज्ञा’ उपपद; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अनुज्ञा कृतः)
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-नम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive) — ‘having bowed’
परमेश्वरम्the Supreme Lord
परमेश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरमेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular; समासः कर्मधारयः (परमः ईश्वरः)
तेनby him
तेन:
Kartṛkaraṇa (कर्ता-करण/agentive instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं, तृतीया, एकवचन — Instrumental singular (‘by him/thereby’)
संभाव्यमानःbeing honored/received respectfully
संभाव्यमानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-भावय् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तः (शानच्/मान) — present passive participle; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असौhe (that one)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — demonstrative pronoun
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (तुष् धातु, क्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
विष्टरम्the seat/spread (seat)
विष्टरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविष्टर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular
आस्तsat
आस्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआस् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — imperfect ‘sat’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular