Shloka 49
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
तस्मादात्मसमः पुत्रः पितुर्मातुश्च वीर्यतः / एवं ते समयं कृत्वा सर्वेषां जगृहः सुतान्
Transliteration
tasmādātmasamaḥ putraḥ piturmātuśca vīryataḥ / evaṃ te samayaṃ kṛtvā sarveṣāṃ jagṛhaḥ sutān
Translation
Therefore, by the vital power of father and mother, the son becomes equal to one’s own self; thus, having made an agreement, they accepted the sons of all.
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
आत्म-समःequal to oneself
आत्म-समः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (आत्मनः समः)
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पितुःof the father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
मातुःof the mother
मातुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
चand
च:
None (अव्यय-समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
वीर्यतःin respect of vigor/seed
वीर्यतः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/अपादाने (in respect of/from potency)
एवम्thus
एवम्:
None (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb)
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
समयम्agreement/condition
समयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया-अनुषङ्ग)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषणम् (gerund/absolutive)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
जगृहःhe took/accepted
जगृहः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
सुतान्sons
सुतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्