Shloka 46
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सरंब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत / अभिध्यायात्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्
Transliteration
saraṃbdhā vai vyakarṣanta mama putro mametyuta / abhidhyāyātmanotpannānūcurvai te parasparam
Translation
Stirred with eagerness, they tugged, crying, “My son—mine!” and they told one another that these had arisen from themselves through contemplation.
Word by Word
सरंब्धाःeager, impelled
सरंब्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसरब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम् + रभ् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural); क्त-प्रत्ययान्त; अर्थः—उद्यमयुक्ताः/उत्सुकाः
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
व्यकर्षन्तpulled (towards themselves), drew
व्यकर्षन्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (Plural); उपसर्गः—वि-
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
पुत्रःson
पुत्रः:
Sambodhana/Ukta (उक्त-वाक्यांश)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपातः (quotative particle)
उतalso, and
उत:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formनिपातः (particle; also/and)
अभिध्यायhaving contemplated
अभिध्याय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-ध्या (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive) — 'having meditated/thought upon'
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular)
उत्पन्नान्born, produced
उत्पन्नान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; उत् + पद्/पद्→पन् (पद्यते) धातोः क्त; अर्थे 'उद्भूत')
Formपुंलिङ्गे (m.), द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम् (Plural); क्त-प्रत्ययान्त
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम् (Plural)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपातः (particle; emphasis)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (m.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम् (Plural)
परस्परम्to one another, mutually
परस्परम्:
Sampradana/Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; परस्पर-भाववाचक-अव्ययम् (reciprocal adverb)