Shloka 57
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि मे शृणु / एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्त्वनुसृताः स्थिताः
Transliteration
svadhāṃ caiva pitṛbhyastu tāsvapatyāni me śṛṇu / etāḥ sarvā mahābhāgāḥ prajāstvanusṛtāḥ sthitāḥ
Translation
And to the Pitṛs was given Svadhā; now hear from me the offspring born of those wives. All these most fortunate beings endure, continuing in unbroken lineage.
Word by Word
स्वधाम्Svadhā
स्वधाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; proper name Svadhā
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphasis)
पितृभ्यःto the Pitṛs
पितृभ्यः:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), बहुवचन
तुand/indeed
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-निपात (particle)
तासुin them (among those)
तासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; ‘in/among those (women)’
अपत्यानिoffspring
अपत्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअपत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; here as object of ‘hear’ (accusative sense)
मेof me / my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; enclitic ‘my/of me’
शृणुhear
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
एताःthese
एताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; adjective qualifying एताः
महाभागाःhighly fortunate
महाभागाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक: महा + भाग)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय-समास; ‘greatly fortunate’
प्रजाःcreatures/offspring
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तुindeed
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अनुसृताःhaving followed/continued
अनुसृताः:
Karta-bhava (कर्तृभाव/विशेषण)
TypeVerb
Rootअनु + सृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग? actually agrees with प्रजाः (स्त्रीलिङ्ग बहुवचन) → स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘followed/continued’
स्थिताःremained/abided
स्थिताः:
Karta-bhava (कर्तृभाव/विशेषण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; agrees with प्रजाः