Shloka 3
Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्
Devanagari script
प्राप्तौषधिफलैर्देवः सम्यगिष्टः फलार्थिभिः / त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये
Transliteration
prāptauṣadhiphalairdevaḥ samyagiṣṭaḥ phalārthibhiḥ / tribhireva kapālaistu tryaṃbakairoṣadhīkṣaye
Translation
Having obtained the fruits of the sacred herbs, those who sought results worshiped the Deva in due rite. At the waning of the herbs, the offering to Tryambaka is performed with only three kapāla.
Word by Word
प्राप्त-औषधि-फलैःwith the obtained medicinal fruits
प्राप्त-औषधि-फलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्राप्त (कृदन्त, √आप्/आपॢ लभे) + औषधि (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन; समासः: औषधिफल (षष्ठी/तत्पुरुषः) ‘औषधीनां फलम्’, तदुपपद-विशेषण ‘प्राप्त-’
देवःthe god
देवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
इष्टःworshipped
इष्टः:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootइष्ट (कृदन्त, √यज् यागे)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘पूजितः/यष्टः’
फल-अर्थिभिःby those desiring fruit
फल-अर्थिभिः:
Kartr-karana (कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; समासः: फलार्थिन् (तत्पुरुषः) ‘फलम् अर्थयते इति’
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; संख्याविशेषण
एवindeed/only
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
कपालैःwith bowls/potsherds
कपालैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकपाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
तुbut/and
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (but/and)
त्र्यंबकैःwith the tryaṃbakas (three-bowled implements)
त्र्यंबकैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्र्यंबक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन
औषधि-क्षयेat the depletion of the herbs
औषधि-क्षये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootऔषधि (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः: औषधिक्षय (तत्पुरुषः) ‘औषधीनां क्षयः’