Shloka 90
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
कृत्वा द्वन्द्वप्रतीयातं निकेतानि विचेतसः / पूर्व निकामचारास्ते ह्यनिकेता यथाभवन्
Transliteration
kṛtvā dvandvapratīyātaṃ niketāni vicetasaḥ / pūrva nikāmacārāste hyaniketā yathābhavan
Translation
To ward off those opposing hardships, they made dwellings, yet their minds grew unsettled. Those who once roamed as they pleased became, in truth, as if without shelter, as before.
Word by Word
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त, क्त्वान्त/अव्ययीभाव-तुल्य)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)
द्वन्द्व-प्रतीयातम्(a state) reached/affected by dualities
द्वन्द्व-प्रतीयातम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक) + प्रतीयात (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-भावे तत्पुरुषः (determinative: 'connected with dualities')
निकेतानिdwellings
निकेतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिकेत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
विचेतसःbewildered/without clear mind
विचेतसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविचेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
निकाम-चाराःmoving at will
निकाम-चाराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिकाम (अव्यय/प्रातिपदिक) + चार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः ('moving as desired')
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
अनिकेताःhomeless/without dwellings
अनिकेताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ-निकेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; नञ्-तत्पुरुष-भाव (negated adjective)
यथाas/just as
यथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (comparative/manner)
अभवन्they became/were
अभवन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्