Shloka 72
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्मिन् क्षीणे कृतांशे वै तासु शिष्टासु सप्तसु / कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रसुखे तदा
Transliteration
tasmin kṣīṇe kṛtāṃśe vai tāsu śiṣṭāsu saptasu / kalpādau saṃpravṛttāyāstretāyāḥ prasukhe tadā
Translation
When the portion of the Kṛta Yuga had waned and remained among those seven residual states, then, at the beginning of the kalpa, the Tretā Yuga that commenced was a time of ease and well-being.
Word by Word
तस्मिन्in that (time/state)
तस्मिन्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम
क्षीणेwhen diminished/ended
क्षीणे:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक; कृदन्त from √क्षि)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘diminished/ended’
कृत-अंशेin the Kṛta portion
कृत-अंशे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—कृतस्य अंशे
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (particle/emphasis)
तासुamong/in those
तासु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; सर्वनाम
शिष्टासुremaining
शिष्टासु:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त from √शास्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘remaining/left’
सप्तसुin the seven
सप्तसु:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; संख्यावाचक
कल्प-आदौat the beginning of the kalpa
कल्प-आदौ:
अधिकरण (Location/Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—कल्पस्य आदौ (षष्ठी-तत्पुरुष)
संप्रवृत्तायाःof (her/it) that has begun
संप्रवृत्तायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसं + प्र + वृत्त (प्रातिपदिक; कृदन्त from √वृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘having commenced’
त्रेतायाःof the Tretā (age)
त्रेतायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
प्रसुखेin comfort/ease
प्रसुखे:
अधिकरण (State/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in ease/comfort’ (locative of state)
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial—time/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)