Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 24
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
आवर्तन्ते पुनः सर्गे वीक्षार्थं ता भवन्ति हि / वीक्ष्यार्थं ताः स्थितास्तत्र पुनः सर्गस्य कारणात्
Transliteration
āvartante punaḥ sarge vīkṣārthaṃ tā bhavanti hi / vīkṣyārthaṃ tāḥ sthitāstatra punaḥ sargasya kāraṇāt
Translation
They return again at the time of renewed creation; indeed they come into being for the sake of being beheld. By the very cause of re-creation, they remain there to be seen.
Word by Word
आवर्तन्तेthey return / revolve back
आवर्तन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सर्गेin the creation
सर्गे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (Singular)
वीक्षार्थम्for the purpose of seeing/observing
वीक्षार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootवीक्षा + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: ‘of seeing’), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); प्रयोजनार्थे (purpose)
ताःthey (those, f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
भवन्तिthey become / are
भवन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
हिindeed / for
हि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
वीक्ष्य-अर्थम्for the purpose of seeing
वीक्ष्य-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootवीक्ष्य (√वीक्ष् धातोः क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव/तुमुनर्थे प्रयुक्त) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘for seeing’), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); प्रयोजनार्थे (purpose)
ताःthey (those, f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
स्थिताःstanding / remaining
स्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सर्गस्यof creation
सर्गस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
कारणात्because of the cause / from the cause
कारणात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन (Singular); हेतौ (cause)