Shloka 183
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चत्वार एव पंथानो देवयानानि निर्मिताः / पंथानः पितृयानास्तु समृताश्चत्वार एव ते
Transliteration
catvāra eva paṃthāno devayānāni nirmitāḥ / paṃthānaḥ pitṛyānāstu samṛtāścatvāra eva te
Translation
Only four paths are ordained as the Devayāna; and the paths of the Pitṛyāna too are remembered as four alone.
Word by Word
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (numeral adjective)
एवonly/indeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
पन्थानःpaths
पन्थानः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्थान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
देव-यानानिgod-ways (devayānas)
देव-यानानि:
सम्बन्ध (Apposition/identifier)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (path/way leading to the gods)
निर्मिताःwere made
निर्मिताः:
क्रिया (Predicative verbal)
TypeVerb
Rootनिर्मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP) पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicative passive: 'were made/constructed'
पन्थानःpaths
पन्थानः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्थान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पितृ-यानाःancestor-ways (pitṛyānas)
पितृ-यानाः:
सम्बन्ध (Apposition/identifier)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + यान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (way leading to the ancestors)
तुand/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषार्थक-अव्यय (particle)
समृताःare stated/remembered
समृताः:
क्रिया (Predicative verbal)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (PPP) पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicative: 'are remembered/are stated' (पाठे 'समृताः' = 'स्मृताः')
चत्वारःfour
चत्वारः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
तेthey/those
ते:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन