Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 180
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् / स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्
Transliteration
aṣṭāśītisahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdhvaretasām / smṛtaṃ teṣāṃ tu yat sthānaṃ tadeva guruvāsinām
Translation
The ṛṣis of uplifted seed (ūrdhvaretas) are remembered as eighty-eight thousand; and the abode assigned to them is the very same for those who dwell with the Guru.
Word by Word
अष्टाशीति-सहस्राणिeighty-eight thousands
अष्टाशीति-सहस्राणि:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअष्टाशीति (संख्या/प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन; द्विगु-समास (numerical compound)
ऋषीणाम्of sages
ऋषीणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
ऊर्ध्व-रेतसाम्of the celibate (upward-semen)
ऊर्ध्व-रेतसाम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; बहुव्रीहि-समास ('whose semen is upward' = celibate)
स्मृतम्is stated/remembered
स्मृतम्:
क्रिया (Predicative verbal)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे (used predicatively: 'is said/remembered')
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
यत्which
यत्:
विशेषण (Relative determiner)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
स्थानम्place/abode
स्थानम्:
कर्ता (Subject complement)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्-प्रत्यवमर्श (correlative)
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
गुरु-वासिनाम्of those living with the guru
गुरु-वासिनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (those dwelling with the teacher)