Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 160
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
वर्णधर्मैश्च जीवंत्यो व्यरुद्ध्यंत परस्परम् / ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः
Transliteration
varṇadharmaiśca jīvaṃtyo vyaruddhyaṃta parasparam / brahmā buddhā tu tatsarvaṃ yāthātathyena sa prabhuḥ
Translation
Though living by the duties of the varṇas, they opposed one another; Lord Brahmā perceived it all exactly as it was.
Word by Word
वर्णधर्मैःby/with the duties of the varṇas
वर्णधर्मैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootवर्ण + धर्म (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वर्णस्य धर्माः), पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — Instrumental plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपात — conjunction
जीवन्त्यःliving (ones)
जीवन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√जीव् (धातु) + जीवन्त् (कृदन्त, शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — present participle used substantively
व्यरुद्ध्यन्तthey opposed/conflicted
व्यरुद्ध्यन्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √रुध् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — Imperfect, 3rd person plural
परस्परम्mutually/with one another
परस्परम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण — reciprocal adverb
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन — Nominative singular
बुद्धःhaving understood/aware
बुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√बुध् (धातु) + बुद्ध (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — past participle; predicate adjective
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — contrast particle
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
सर्वम्all/entire
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular; qualifying तत्
याथातथ्येनaccording to reality/as it truly was
याथातथ्येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयाथातथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Instrumental singular; adverbial sense
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular; apposition to सः