Shloka 16
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सन्निविष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम् / भूराद्याश्चतुरो लोकाश्चंद्रादित्यौ ग्रहैः सह
Transliteration
sanniviṣṭāḥ svabhāvena samāvṛtya parasparam / bhūrādyāścaturo lokāścaṃdrādityau grahaiḥ saha
Translation
They are arranged by their own nature, each enclosing the other; and so too are the four worlds beginning with Bhū, together with the Moon and Sun and the planets.
Word by Word
सन्निविष्टाःplaced/arranged
सन्निविष्टाः:
Kriya (क्रिया/अवस्था)
TypeAdjective
Rootसम् + नि + विष्/विश् (धातु) → निविष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय/विशेषण
स्वभावेनby nature
स्वभावेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
समावृत्यhaving enclosed/surrounded
समावृत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + वृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having enclosed)
परस्परम्mutually; each other
परस्परम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय, परस्पर-भावे क्रियाविशेषण (reciprocal adverb)
भूः-आद्याः(the worlds) beginning with Bhū
भूः-आद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: भूः आदिः येषाम् (beginning with Bhū)
चतुरःfour
चतुरः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (numeral)
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चन्द्र-आदित्यौthe Moon and the Sun
चन्द्र-आदित्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र + आदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): चन्द्रश्च आदित्यश्च
ग्रहैःwith the planets
ग्रहैः:
Sahakaraka (सह/साकम्)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/सह), बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahakaraka (सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय, सहार्थक-निपात (particle meaning 'with')