Shloka 116
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
अवस्कारपरीवारः पादमात्रं समंततः / कृतेषु तेषु स्थानेषु पुनर्गेहगृहाणि वै
Transliteration
avaskāraparīvāraḥ pādamātraṃ samaṃtataḥ / kṛteṣu teṣu sthāneṣu punargehagṛhāṇi vai
Translation
The surrounding avaskāra (courtyard enclosure) was left as only one pāda on every side. When those places were thus prepared, houses and dwellings were built again.
Word by Word
अवस्कार-परिवारःthe surrounding (space) of the refuse/drain
अवस्कार-परिवारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअवस्कार (प्रातिपदिक) + परिवार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अवस्कारस्य परिवारः
पाद-मात्रम्only a foot (in measure)
पाद-मात्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; परिमाणवाचक: पाद-परिमितम्
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Deshadhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb): सर्वतः
कृतेषुin/when (they are) made
कृतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; ‘when made/done’
तेषुin those
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; सर्वनाम
स्थानेषुplaces/positions
स्थानेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb): again
गेह-गृहाणिhouses and dwellings
गेह-गृहाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगेह (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: गेहानि च गृहाणि च
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (particle: indeed)