Shloka 8
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गते महत् / अनुमानादसंमूढो भूमेरद्धरणं प्रति
Transliteration
tatastu salile tasmin vijñāyāntargate mahat / anumānādasaṃmūḍho bhūmeraddharaṇaṃ prati
Translation
Then, discerning within those waters the great principle hidden inside, Brahmā—unbewildered by inference—turned his intent toward the raising up of the Earth.
Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
Sequence (क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (thereafter)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सलिलेin the water
सलिले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विज्ञायhaving understood
विज्ञाय:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) उपसर्ग: वि-
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having understood/known’
अन्तर्गतेhaving gone inside / submerged
अन्तर्गते:
Adhikarana-anvaya (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्तर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; अन्तर् + गम्)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण; ‘अन्तः प्रविष्टे’
महत्the great (entity)
महत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म
अनुमानात्from inference / by reasoning
अनुमानात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootअनुमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)
असंमूढःnot deluded / unconfused
असंमूढः:
Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसंमूढ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास/नकार-निषेध; कर्तृविशेषण
भूमेःof the earth
भूमेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
उद्धरणम्lifting up / rescue
उद्धरणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउद्धरण (प्रातिपदिक; उद् + √हृ/√धृ भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
प्रतिtowards / concerning
प्रति:
Pratiyogi/Direction (प्रति/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘towards/with regard to’