Shloka 131
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
समुद्राश्चैव मेघाश्च आपश्चैवाथ पार्थिवाः / शरमाणा व्रजन्त्येव सलिलाख्यास्तथाचलाः
Transliteration
samudrāścaiva meghāśca āpaścaivātha pārthivāḥ / śaramāṇā vrajantyeva salilākhyāstathācalāḥ
Translation
The oceans, the clouds, and the waters upon the earth—each, as if ashamed, withdraws; so too the waters called “salila,” and even the mountains, move away.
Word by Word
समुद्राःoceans
समुद्राः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
मेघाःclouds
मेघाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अप्-शब्द (pluralia tantum)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/प्रारम्भवाचक-अव्यय (then/now)
पार्थिवाःearthly beings/terrestrials
पार्थिवाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शरमाणाःtoiling/striving
शरमाणाः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Root√श्रम् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ)
व्रजन्तिgo/move
व्रजन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√व्रज् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
सलिल-आख्याःnamed ‘Salila’ / called waters
सलिल-आख्याः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसलिल (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सलिलम् आख्या यस्य/सलिलाख्य)
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/likewise)
अचलाःmountains
अचलाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन