Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 100
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
अव्यक्तबीजप्रभवस्तस्यैवानुग्रहे स्थितः / बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः
Transliteration
avyaktabījaprabhavastasyaivānugrahe sthitaḥ / buddhiskandhamayaścaiva indriyāntarakoṭaraḥ
Translation
Born of the unmanifest seed, it abides by His very grace. Buddhi is its trunk, and the inner hollows of the senses are its hidden chambers.
Word by Word
अव्यक्त-बीज-प्रभवःarising from the unmanifest seed
अव्यक्त-बीज-प्रभवः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + प्रभव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—‘अव्यक्तं बीजं यस्य प्रभवः/यतः प्रभवः’ (originating from the unmanifest seed); agrees with (implicit) सः/ब्रह्मा
तस्यof him/that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
एवindeed; just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis particle (निश्चय/अवधारण)
अनुग्रहेin/through favor; grace
अनुग्रहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
स्थितःabiding; situated
स्थितः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्थित (क्त-प्रत्ययान्त PPP); पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; agrees with (implicit) सः/ब्रह्मा
बुद्धि-स्कन्ध-मयःmade of the trunk of intellect
बुद्धि-स्कन्ध-मयः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + स्कन्ध (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—‘बुद्धिः स्कन्धः यस्य/येन मयः’ (consisting of the trunk of intellect); agrees with (implicit) सः
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction (समुच्चय)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; emphasis particle
इन्द्रिय-अन्तर-कोटरःhaving inner hollows as the senses
इन्द्रिय-अन्तर-कोटरः:
Karta-anvayi (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + कोटर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष—‘इन्द्रियाणाम् अन्तरं कोटरं यस्य’ (having hollows/cavities within as the senses); agrees with (implicit) सः