Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 18
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते
Transliteration
bhavyeti vyāhṛtaṃ paścādbhavyo lokastato 'bhavat / anāgate bhavya ita śabda eṣa vibhāvyate
Translation
Thereafter the vyāhṛti ‘bhavya’ was uttered, and from it arose the world called Bhavya. This word ‘bhavya’ is also understood as what is yet to come—the future.
Word by Word
भव्य“bhavya”
भव्य:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; उद्धृत-शब्दरूपेण
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
व्याहृतम्was uttered
व्याहृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + आ + हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘व्याहृतम्’ = uttered
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formकालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
भव्यःbhavya (named so)
भव्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण
लोकःworld/realm
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
ततःthereupon/from that
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्-अर्थे अव्यय (ablatival adverb)
अभवत्came to be
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect, past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अनागतेin the future (time)
अनागते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअनागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; विशेषण
भव्य“bhavya”
भव्य:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उद्धृत-शब्द
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
शब्दःthe word
शब्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
विभाव्यतेis understood/considered
विभाव्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भू (धातु)
Formलट्, कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘विभाव्यते’ = is considered/understood