Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 95
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
कृत्वा यदेनमुपरि ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः / द्रुवे त्रिदिवमासक्तमीश्वरः स दिवस्पतिः
Transliteration
kṛtvā yadenamupari dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ / druve tridivamāsaktamīśvaraḥ sa divaspatiḥ
Translation
He whom they established as Dhruva—above him the Seven Ṛṣis took their station; to Dhruva the celestial realm clung—he, the Lord, is Divaspati.
Word by Word
कृत्वाhaving made/placed
कृत्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; धातुः—कृ (to do/make)
यत्which
यत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-प्रत्यय (relative pronoun)
एनम्him
एनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद्/एनद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
उपरिabove, upon
उपरि:
अधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formदेश-क्रियाविशेषण (adverb of place); उपरि = above/upon
ध्रुवम्Dhruva
ध्रुवम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम (Dhruva)
सप्त-ऋषयःthe seven sages
सप्त-ऋषयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—द्विगु (सप्त संख्या + ऋषयः)
स्थिताःstood, were stationed
स्थिताः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि प्रयोग (having stood/being stationed)
ध्रुवेin/at Dhruva
ध्रुवे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेष-नाम
त्रि-दिवम्the three heavens; heaven
त्रि-दिवम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + दिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (त्रयाणां दिवानां समाहारः/त्रिदिव = heaven)
आसक्तम्attached, fixed
आसक्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआ-सञ्ज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सhe
स:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
दिवस्-पतिःlord of the day (Sun)
दिवस्-पतिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवस् + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (दिवसः पतिः)