Shloka 98
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
सरितः सागरानूपान्सेवन्ते पर्वतांस्तथा / मांसैर्मूलफलैश्चैव वर्तयन्तः सुदुःखिताः
Transliteration
saritaḥ sāgarānūpānsevante parvatāṃstathā / māṃsairmūlaphalaiścaiva vartayantaḥ suduḥkhitāḥ
Translation
They dwelt by rivers, along the ocean’s shores and marshlands, and likewise wandered among the mountains; sustaining themselves on meat, roots, and fruits alone, they lived in grievous misery.
Word by Word
सरितःrivers
सरितः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; कर्मपद (object)
सागर-अनूपान्seas and marshlands/river-banks
सागर-अनूपान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक) + अनूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; द्वन्द्वसमास (copulative)
सेवन्तेthey resort to / frequent
सेवन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
मांसैःwith meat
मांसैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमांस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; करणसाधन (instrument/means)
मूल-फलैःwith roots and fruits
मूल-फलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; द्वन्द्वसमास
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
वर्तयन्तःmaintaining themselves / subsisting
वर्तयन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तृवाचक
सु-दुःखिताःvery miserable
सु-दुःखिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (qualifier)