Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 100
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
जराव्याधिक्षुधा विष्टा दुःखान्निर्वेदमागमन् / विचारणा तु निर्वेदात्साम्यावस्था विचारणात्
Transliteration
jarāvyādhikṣudhā viṣṭā duḥkhānnirvedamāgaman / vicāraṇā tu nirvedātsāmyāvasthā vicāraṇāt
Translation
Afflicted by old age, disease, and hunger, they came to dispassion (nirveda) through suffering; from dispassion arose inquiry, and from inquiry arose the state of equanimity.
Word by Word
जरा-व्याधि-क्षुधाold age, disease, and hunger
जरा-व्याधि-क्षुधा:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + क्षुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समाहार-द्वन्द्व/collective sense); विषय/हेतु
विष्टाःafflicted
विष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविष्ट (विश्/वेष्ट्?; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (प्रजाः implied): ‘afflicted/overcome’
दुःखात्from suffering
दुःखात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; अपादान (from)
निर्वेदम्dispassion/repentance
निर्वेदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
आगमन्they attained/came to
आगमन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
विचारणाreflection/discrimination
विचारणा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविचारणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषय (subject)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वयबोधक (but/indeed)
निर्वेदात्from dispassion
निर्वेदात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान/हेतु (from/because of)
साम्य-अवस्थाstate of equanimity
साम्य-अवस्था:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसाम्य (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारयार्थ-तत्पुरुष: ‘साम्यस्य अवस्था’
विचारणात्from reflection
विचारणात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootविचारणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान/हेतु (from/because of)