Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 8
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहश्रमपरेषु च / वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृत्वा मन्त्रांस्तु संहतान्
Transliteration
pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ gṛhaśramapareṣu ca / varṇāśramavyavasthānaṃ kṛtvā mantrāṃstu saṃhatān
Translation
When livelihood (husbandry and trade) had become established and people were devoted to the labors of household life, the order of varṇa and āśrama was set in place, and the mantras were gathered into a compendium.
Word by Word
प्रतिष्ठितायाम्when (it was) established
प्रतिष्ठितायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रतिष्ठित (कृदन्त; √स्था PPP)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)
वार्त्तायाम्in livelihood/occupation (vārttā)
वार्त्तायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवार्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन
गृहश्रमपरेषुamong those devoted to household labor
गृहश्रमपरेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootगृहश्रमपर (प्रातिपदिक: गृह + श्रम + पर)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण; समासः तत्पुरुषः ‘गृहश्रमः परः येषाम्’ (sense: devoted to household toil)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात
वर्णाश्रमव्यवस्थानम्the arrangement of varṇas and āśramas
वर्णाश्रमव्यवस्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्णाश्रमव्यवस्थान (प्रातिपदिक: वर्ण + आश्रम + व्यवस्था + आन)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः (बहुपद) तत्पुरुषः ‘वर्णाश्रमयोः व्यवस्था’
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); ‘having done’
मन्त्रान्mantras
मन्त्रान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन
तुindeed, and
तु:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
संहतान्collected, compiled
संहतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसंहत (कृदन्त; √हन्/√धा? PPP ‘brought together’)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)