Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 12
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
दश चैवाधिका मासाः पितृसंख्येह संज्ञिताः / लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः
Transliteration
daśa caivādhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha saṃjñitāḥ / laukikenaiva mānena hṛbdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ
Translation
In the reckoning of the Pitṛs, ten months and additional months are spoken of; and the time known as ‘human’ is understood only by worldly measure.
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदश (संख्याप्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसंख्या; प्रथमा (1st/Nominative); बहुवचन-समर्थ (used with मāsāḥ)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अधिकाःadditional, extra
अधिकाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; विशेषण (qualifying मāsāḥ)
मासाःmonths
मासाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन
पितृसंख्येin the ancestral count
पितृसंख्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपितृ-संख्या (प्रातिपदिक; पितृ + संख्या)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितॄणां संख्या = count of the Pitṛs/ancestral reckoning)
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: here)
संज्ञिताःare designated
संज्ञिताः:
क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
TypeVerb
Rootसम्-ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; कर्मणि-भाव (designated/named)
लौकिकेनworldly, common
लौकिकेन:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootलौकिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन; विशेषण (qualifying मानेन)
एवonly/indeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
मानेनby measure, by reckoning
मानेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन
हृब्दः(a year; reading uncertain)
हृब्दः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहृब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (पाठदोष/दुर्लभ-शब्दः; सन्दर्भतः ‘अब्दः/संवत्सरः’ इत्यर्थे)
यःwhich/that
यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा; पुंलिङ्ग; एकवचन
मानुषःhuman
मानुषः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (qualifying हृब्दः)
स्मृतःis considered/called
स्मृतः:
क्रिया (Kriyā/Predicative participle)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि-भाव (is called/considered)