Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 54
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्
Transliteration
tasminnipatitaṃ varṣaṃ tattuṣārasamudbhavam / tatastadā vaho vāyurhemavantaṃ samudvahan
Translation
There fell the rain born of frost; then the flowing wind lifted it up and bore it toward Mount Himavān.
Word by Word
तस्मिन्in that (place/time)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (Pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
निपतितम्fallen, descended
निपतितम्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootनि+पत् (धातु) → निपतित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषणम् ‘वर्षम्’
वर्षम्rain
वर्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
तत्that
तत्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण (Pronominal adjective), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वर्षम्’ इति विशेष्यं
तुषार-समुद्भवम्arisen from snow/frost
तुषार-समुद्भवम्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootतुषार (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (Genitive Tatpuruṣa: ‘तुषारात् समुद्भवम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वर्षम्’ इति विशेषणम्
ततःthen, from there/thereafter
ततः:
अपादान-निर्देशक (Ablative indicator)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), तस्मात्/ततः-प्रयोगः (ablatival adverb)
तदाat that time
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (Temporal adverb)
वहःcarrier, bearer
वहः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); ‘वायु’ इति समानाधिकरण-विशेष्य/विशेषणभावः
वायुःwind
वायुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हेमवन्तम्Hemavān (the mountain)
हेमवन्तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootहेमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पर्वतनाम (proper noun)
समुद्वहन्carrying/transporting
समुद्वहन्:
कर्ता (Karta/Agent, participial predicate)
TypeVerb
Rootसम्+उद्+वह् (धातु) → समुद्वहन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ)
Formवर्तमानकालिक-कर्तरि कृदन्त (Present active participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि ‘वायुः’ सह