Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 52
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः
Transliteration
śīkaraṃ saṃpramuñcanti nīhāra iti sa smṛtaḥ / dakṣiṇena giriryo 'sau hemakūṭa iti smṛtaḥ
Translation
They release fine spray of water—this is remembered as nihara; and the mountain to the south is known as Hemakuta.
Word by Word
शीकरम्spray/mist-drops
शीकरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशीकर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सं-प्रमुञ्चन्तिthey release/emit
सं-प्रमुञ्चन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्गौ: सम् + प्र
नीहारःfrost/mist
नीहारः:
प्रथमा-निर्देश (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootनीहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इतिthus/as
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
सःthat/it
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
स्मृतःis called/known
स्मृतः:
क्रिया (Kriyā/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः (passive sense): ‘is called/remembered’
दक्षिणेनto the south (of)
दक्षिणेन:
अधिकरण/दिशा-निर्देश (Directional)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (दक्षिणम्), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; दिशावाचक-शब्दः; (अर्थतः) ‘to the south of’ (instrumental of direction)
गिरिःmountain
गिरिः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यःwhich/who
यः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत्
असौthat (one)
असौ:
विशेष्य-निर्देश (Deictic)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थक
हेम-कूटःHemakūṭa (name of a mountain)
हेम-कूटः:
प्रथमा-निर्देश (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootहेम (प्रातिपदिक) + कूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (हेमस्य कूटः)
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय (quotative)
स्मृतःis called/known
स्मृतः:
क्रिया (Kriyā/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः