Shloka 39
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि
Transliteration
dvitīyaṃ pravahaṃ vāyuṃ meghāste tu samāśritāḥ / etaṃ yojanamātrācca sādhyarddhā niṣkṛtādapi
Translation
The second is the wind called Pravaha, upon which the clouds take their support. Passing beyond the measure of one yojana, it flows up to half the circuit of the realm of the Sādhyas, even beyond the boundary of Niṣkṛti.
Word by Word
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifier)
प्रवहम्flowing/streaming
प्रवहम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
वायुम्wind
वायुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे
समाश्रिताःhaving resorted to/attached to
समाश्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणवत्
एतम्this
एतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
योजनमात्रात्from a distance of only one yojana
योजनमात्रात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootयोजन + मात्र (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास (मात्रा-निर्देशः: 'योजनस्य मात्रम्'); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादानार्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
साध्य-अर्द्धाःthe halves called Sādhya (Sādhya-halves)
साध्य-अर्द्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसाध्य + अर्द्ध (प्रातिपदिकौ)
Formकर्मधारय-समास ('साध्यं अर्द्धं' इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निष्कृतात्from the expiation/escape (niṣkṛta)
निष्कृतात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootनिष्कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (पाठभेदसम्भवः), पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादानार्थे
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), अपि=also/even