Shloka 99
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
दक्षिणप्रक्रमेणैव दिवा शीघ्रं विधीयते / गतिः सूर्यस्य नक्तं च मन्दा चैव गतिस्तथा
Transliteration
dakṣiṇaprakrameṇaiva divā śīghraṃ vidhīyate / gatiḥ sūryasya naktaṃ ca mandā caiva gatistathā
Translation
In the southward course, the Sun’s motion by day is made swift; and by night its motion becomes slow.
Word by Word
दक्षिणप्रक्रमेणby the southern course
दक्षिणप्रक्रमेण:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदक्षिण + प्रक्रम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (दक्षिणः प्रक्रमः), पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतुवाचक (by/through the southern course)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
दिवाby day
दिवा:
Adhikaraṇa (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (by day)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially: quickly)
विधीयतेis made/occurs
विधीयते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
गतिःmovement/speed
गतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
नक्तम्at night
नक्तम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/temporal)
TypeNoun
Rootनक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालवाचक (at night)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
मन्दाslow
मन्दा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'गतिः' विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
गतिःmovement/speed
गतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (thus)