Shloka 93
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
त्रयोदशार्द्धं माद्येन त्वृक्षाणां चरते रविः / मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तं द्वादशभिश्चरन्
Transliteration
trayodaśārddhaṃ mādyena tvṛkṣāṇāṃ carate raviḥ / muhūrtaistāvadṛkṣāṇi naktaṃ dvādaśabhiścaran
Translation
Ravi moves among the constellations for thirteen and a half (muhūrtas); and at night, in twelve muhūrtas, he passes through that same measure of stars.
Word by Word
त्रयोदश-अर्धम्thirteen and a half (portion)
त्रयोदश-अर्धम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रयोदशन् (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; Accusative singular; (त्रयोदशानाम् अर्धम्) षष्ठी-तत्पुरुष
माद्येनby the middle/median (measure)
माद्येन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमाद्य (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया एकवचन; Instrumental singular; विशेषण (अर्धेन/कालेन implied)
तुbut; indeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ऋक्षाणाम्of the constellations
ऋक्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन; Genitive plural
चरतेmoves; traverses
चरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd singular (middle)
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular
मुहूर्तैःby muhūrtas
मुहूर्तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; Instrumental plural
तावत्so much; for that extent
तावत्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्ययप्राय)
Formअव्यय; परिमाणवाचक (to that extent)
ऋक्षाणिthe constellations
ऋक्षाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; Accusative plural
नक्तम्at night
नक्तम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (at night)
द्वादशभिःby twelve
द्वादशभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootद्वादशन् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया बहुवचन; Instrumental plural; संख्या-विशेषण
चरन्moving; traversing
चरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग; Present active participle, nominative singular masculine