Shloka 27
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
घनवातं तथाकाशमाकाशं च महात्मना / भूतादिना वृतं सर्वं भूतादिर्महता वृतः
Transliteration
ghanavātaṃ tathākāśamākāśaṃ ca mahātmanā / bhūtādinā vṛtaṃ sarvaṃ bhūtādirmahatā vṛtaḥ
Translation
Dense wind and also ākāśa—indeed ākāśa itself—are enveloped by the Great Self. All is enclosed by Bhūtādi, and Bhūtādi is enclosed by Mahat.
Word by Word
घनवातम्dense wind
घनवातम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootघन-वात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—कर्मधारय
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यत्व (adverb: likewise/also)
आकाशम्space/ether
आकाशम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आकाशम्space (again)
आकाशम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति emphatic)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
महात्मनाby the great self/mahat
महात्मना:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
भूतादिनाby the origin of beings/elements
भूतादिना:
करण (instrument/agent)
TypeNoun
Rootभूत-आदि (प्रातिपदिक; भूत=element/being, आदि=beginning)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (भूतानाम् आदिः)
वृतम्covered, enclosed
वृतम्:
विधेय (predicate; ‘covered/enclosed’)
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
विशेषण (of implied ‘जगत्/इदम्’)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण
भूतादिःthe origin of beings/elements
भूतादिः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootभूत-आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष
महताby the great (principle)
महता:
करण (instrument/agent)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
वृतःis covered/enclosed
वृतः:
विधेय (predicate of भूतादिः)
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन