Previous Verse
Next Verse

Shloka 168

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

प्रचैषिणस्ते मुनयो द्वापरेष्विह जज्ञिरे / नागवीथ्युत्तरो यश्च सप्तर्षिगणदक्षिणः

pracaiṣiṇaste munayo dvāpareṣviha jajñire / nāgavīthyuttaro yaśca saptarṣigaṇadakṣiṇaḥ

Those sages called Pracaiṣiṇa were born here in the Dvāpara ages, to the north of Nāgavīthī and to the south of the host of the Seven Ṛṣis.

प्रचैषिणःstriving / active seekers
प्रचैषिणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र + चेष् (धातु) → चेषिन् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग; वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक (agent noun: ‘one who strives’)
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग; सर्वनाम
मुनयःsages
मुनयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग
द्वापरेषुin the Dvāpara ages
द्वापरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन, पुंलिङ्ग; युगवाचक
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
जज्ञिरेwere born / arose
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद
नाग-वीथी-उत्तरःnorth of Nāgavīthī
नाग-वीथी-उत्तरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनाग (प्रातिपदिक) + वीथी (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नागवीथ्याः उत्तरः); प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण
यःwhich/who
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सप्तर्षि-गण-दक्षिणःsouth of the group of the Seven Sages
सप्तर्षि-गण-दक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + दक्षिण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तर्षिगणस्य दक्षिणः); प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण