Shloka 124
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
शरद्वसंतयोर्मध्यं विषुवत्परिभाव्यते / अहोरात्रे कलाश्चैव समं सोमः समश्नुते
Transliteration
śaradvasaṃtayormadhyaṃ viṣuvatparibhāvyate / ahorātre kalāścaiva samaṃ somaḥ samaśnute
Translation
The middle between śarad and vasantā is contemplated as viṣuvat. Then the portions of day and night are equal, and Soma—the Moon—likewise partakes of that balance.
Word by Word
शरद्-वसंतयोःof autumn and spring
शरद्-वसंतयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक) + वसंत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (शरच्च वसंतश्च)
मध्यम्the middle/mean point
मध्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
विषुवत्as the equinox
विषुवत्:
Upapada (उपपद/उपमान)
TypeNoun
Rootविषुवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः (as equinox)
परिभाव्यतेis contemplated/considered
परिभाव्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अहोरात्रेday and night
अहोरात्रे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (अहश्च रात्रिश्च)
कलाःparts/portions (digits)
कलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
समम्equally
समम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (equally)
सोमःthe Moon (Soma)
सोमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
समश्नुतेattains/enjoys
समश्नुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + अश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन