Shloka 109
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
सूर्याग्निग्रसमानानां संध्याकाले हि रक्षसाम् / प्रजापतिनियोगेन शापस्त्वेषां दुरात्मनाम्
Transliteration
sūryāgnigrasamānānāṃ saṃdhyākāle hi rakṣasām / prajāpatiniyogena śāpastveṣāṃ durātmanām
Translation
At the time of Sandhyā, the rākṣasas who seem to swallow the Sun and the sacred Fire are under a curse; by Prajāpati’s ordinance, that malediction rests upon those evil-souled beings.
Word by Word
सूर्य-अग्नि-ग्रसमानानाम्of those who devour the sun and fire
सूर्य-अग्नि-ग्रसमानानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + ग्रसमान (कृदन्त; √ग्रस् धातु)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (सूर्याग्नि-ग्रसमान = 'devouring sun and fire'); 'ग्रसमान' = शतृ-प्रत्यय (present active participle) used adjectivally
संध्या-कालेat twilight time
संध्या-काले:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ('time of twilight')
हिindeed; for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये-अव्यय (particle: for/indeed)
रक्षसाम्of the Rākṣasas/demons
रक्षसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (रक्षस्), षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
प्रजापति-नियोगेनby Prajāpati’s ordinance
प्रजापति-नियोगेन:
Hetu (हेतु/cause-means)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक) + नियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ('by the ordinance/appointment of Prajāpati')
शापःa curse
शापः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विभेद-अव्यय
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
दुरात्मनाम्of the evil-souled (ones)
दुरात्मनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन